Skuteczne usunięcie bakterii legionella z instalacji wodnej wymaga połączenia dezynfekcji, kontroli temperatury, czyszczenia elementów instalacji oraz potwierdzenia efektów badaniami laboratoryjnymi. Działania należy prowadzić w całym układzie ciepłej wody użytkowej, ponieważ bakterie mogą przetrwać w biofilmie, osadach, zbiornikach, martwych odcinkach rur, perlatorach i słuchawkach prysznicowych.
Legionella w instalacji wodnej – gdzie powstaje problem?
Bakterie legionella namnażają się szczególnie łatwo w instalacjach, w których woda ma temperaturę sprzyjającą rozwojowi mikroorganizmów, przepływ jest ograniczony albo instalacja pozostaje przez dłuższy czas nieużywana. Największe ryzyko występuje w rozbudowanych systemach ciepłej wody użytkowej, obiektach noclegowych, hotelach, szpitalach, domach opieki, szkołach, budynkach wielorodzinnych oraz nieruchomościach z rozległą instalacją cyrkulacyjną.
Zagrożenie nie ogranicza się do zasobnika lub podgrzewacza. Kolonie bakterii mogą rozwijać się w miejscach o obniżonej temperaturze, w końcówkach instalacji, na odcinkach zastoju wody, w przewodach prysznicowych, armaturze, filtrach oraz na powierzchniach pokrytych kamieniem i osadem. Istotnym czynnikiem jest biofilm, czyli cienka warstwa mikroorganizmów przywierająca do wnętrza rur. To właśnie w niej legionella może pozostawać chroniona przed krótkotrwałym działaniem dezynfekcji.
Dezynfekcja termiczna instalacji wodnej
Jedną z najczęściej stosowanych metod jest dezynfekcja termiczna legionelli, nazywana również przegrzewem instalacji. Polega ona na podniesieniu temperatury wody w układzie i doprowadzeniu gorącej wody do wszystkich punktów czerpalnych. W praktyce nie wystarczy podgrzać wody wyłącznie w zasobniku. Temperatura musi dotrzeć do najdalszych kranów, pryszniców, pionów, przewodów cyrkulacyjnych i innych fragmentów instalacji.
Dla prawidłowego przeprowadzenia dezynfekcji termicznej w punktach czerpalnych należy uzyskać temperaturę co najmniej 70°C, przy zachowaniu kontroli nad bezpieczeństwem użytkowników i materiałami instalacyjnymi. Wysoka temperatura powinna działać w całym układzie przez czas pozwalający na skuteczne ograniczenie mikroorganizmów, a następnie instalację należy dokładnie przepłukać. Oficjalne zalecenia wskazują, że ciepła woda w punktach poboru powinna zwykle utrzymywać temperaturę od 55°C do 60°C, natomiast zimna woda powinna pozostawać możliwie chłodna, najlepiej poniżej 20°C.
Podczas przegrzewu konieczne jest zabezpieczenie dostępu do kranów i pryszniców. Temperatura stosowana do usuwania legionelli grozi poparzeniem, dlatego procedurę realizujemy przy wyłączonym normalnym użytkowaniu instalacji, z czytelnym oznaczeniem punktów poboru oraz nadzorem osoby odpowiedzialnej za techniczne wykonanie prac.
Chemiczne zwalczanie bakterii legionella
Gdy dezynfekcja termiczna nie zapewnia trwałego efektu, instalacja ma rozbudowaną strukturę albo problem wynika z uporczywego biofilmu, stosujemy dezynfekcję chemiczną. W zależności od warunków technicznych używane są między innymi preparaty chlorowe, dwutlenek chloru, nadtlenek wodoru stabilizowany jonami srebra albo systemy jonizacji miedziowo-srebrowej.
Dobór metody nie może być przypadkowy. Należy uwzględnić materiał przewodów, pojemność instalacji, obecność zbiorników, jakość wody, stan techniczny armatury, liczbę punktów poboru i możliwość utrzymania odpowiedniego stężenia środka dezynfekcyjnego w całym obiegu. Zbyt niskie stężenie może nie usunąć bakterii, natomiast nadmierne lub źle prowadzone dozowanie może przyspieszać korozję, uszkadzać elementy instalacji i pogarszać parametry wody.
Profesjonalne zwalczanie legionelli powinno obejmować pomiar stężenia środka, kontrolę czasu kontaktu, płukanie układu oraz dokumentację wykonanych działań. W instalacjach szczególnie narażonych na ponowne zakażenie skutecznym rozwiązaniem może być stałe, kontrolowane dozowanie środka dezynfekcyjnego lub zastosowanie technologii ograniczającej odrastanie biofilmu. Szczegółowe rozwiązania dla instalacji i systemów dozowania przedstawia strona: https://www.granimex.com.pl/oferta/dezynfekcja-dozowanie-pomiar/legionella-i-jej-zwalczanie/.
Czyszczenie instalacji i usuwanie biofilmu
Sama dezynfekcja nie będzie wystarczająca, jeśli wewnątrz instalacji pozostają osady, kamień kotłowy, korozja oraz biofilm. Przed lub równolegle z dezynfekcją należy ocenić stan zbiorników, podgrzewaczy, filtrów, perlatorów, głowic prysznicowych i węży. Elementy te warto demontować, mechanicznie oczyszczać, odkamieniać, dezynfekować albo wymieniać, gdy ich stan nie pozwala na bezpieczne użytkowanie.
Szczególnej kontroli wymagają tak zwane martwe odcinki, czyli rury, w których woda nie krąży regularnie. Takie fragmenty instalacji są miejscem długiego zastoju wody i powinny zostać usunięte, skrócone albo objęte procedurą regularnego przepłukiwania. Nieczynne prysznice, krany w pustych lokalach, zapasowe przyłącza oraz rzadko używane pomieszczenia techniczne nie mogą pozostawać poza planem higienicznym budynku.
Badanie wody po dezynfekcji legionelli
Po zakończeniu dezynfekcji konieczne jest pobranie próbek wody do badań mikrobiologicznych. Wynik laboratoryjny potwierdza, czy przeprowadzone działania usunęły problem oraz czy instalacja wymaga dodatkowych prac. Próbki powinny pochodzić z reprezentatywnych miejsc: zasobnika, obiegu cyrkulacyjnego, najdalszych punktów poboru, pionów oraz miejsc wcześniej wskazanych jako potencjalnie zagrożone.
Kontrola nie powinna kończyć się na pojedynczym wyniku. Legionella może ponownie pojawić się wtedy, gdy wrócą warunki sprzyjające namnażaniu: zbyt niska temperatura ciepłej wody, stagnacja, zabrudzone elementy instalacji lub niewłaściwie działająca cyrkulacja. Regularne badania, nadzór temperatur, czyszczenie armatury i szybka reakcja na nieprawidłowości pozwalają utrzymać instalację wodną w stanie ograniczającym ryzyko ponownego skażenia. Najczęstszą drogą zakażenia jest wdychanie skażonego aerozolu wodnego, dlatego szczególną uwagę należy poświęcić prysznicom i innym urządzeniom wytwarzającym mgłę wodną.
